گروه ادبیات راهنمایی


+ نوشته شده در  سه شنبه دوم مهر 1392ساعت 11:10  توسط جواد ذبیح نژاد عربی   | 

    به نام خدا                                              نام و نام خانوادگی                                              آزمون سوم راهنمایی

1- مفهوم کدام واژه با مفهوم گزینه های دیگر ارتباط ندارند؟

رخصت                      اختصار                               مرخّص                                       ترخیص                                                     

2- در بیت « سخن هر چه کوته بود خوش تر است  »  در کدام گزینه آمده است ؟                                                                                                                                                                                                                  خوب گوی تا خوب شنوی                                             سخن چون حکیمان نکو گوی و کوته                                                                                                                                                                                                                آدمی که باید بسیار نگوید                                             از گفتار خیره پرهیز کن                                                                                                                                                                                                                              3- در بیت« بامدادی که تفاوت نکند لیل و نهار/ خوش بود دامن صحرا و تماشای بهار» کدام آرایه به کار رفته است؟                                                                                                                                                                    تلمیح ، تشخیص                          تضاد ، جناس                           جناس ، تلمیح                                   تضاد ، تکرار                                                                                                                                                                                              4- در بیت «خداوند تدبیر و فرهنگ و هوش      نگوید سخن تا نبیند خموش » نهاد جمله ی اوّل کدام است ؟                                                                                                                                                                                مصراع اوّل                         تدبیر                                   سخن                                 ضمیر مستتر «او»                                                                                                                                                                                                 5- کدام یک از مصدر های زیر در ساخت مضارع اخباری و ماضی استمراری به یک شکل ساخته می شود ؟                                                                                                                                                                                                                                                                    خوردن                            پوشیدن                                      ساختن                              کاستن                                                                                                                                                                                                                         6- در کدام گزینه واژه ی غیر ساده (مشتق) وجود ندارد ؟                                                                                                                                                                                                                                              تو را توش هنر می باید اندوخت                         حدیث زندگی می باید آموخت                                                                                                                                                                                                              روزی ز سر سنگ عقابی به هوا خواست              و اندر طلب طعمه پر و بال بیاراست                                                                                                                                                                                                     نگشت آسایشم یک لحظه دمساز                         گهی از گربه ترسیدم گه از باز

به دانش گرای و بدو شو بلند                            چو خواهی که زبد  نیابی گزند

 7- در بیت زیر چه آرایه ای به کار رفته است ؟                                                                                                 

                  شرح این مسئله امروز نگنجد به بیان          «خوش بود گر  محک تجربه به آید به میان  »                                                                                                                                                                                                 جناس                                  تشبیه                                        تلمیح                                    تضمین                                                                                                                                                                                                                        8-  مفعول کدام جمله ، اسم مشتق است ؟                                                                                                      

 دوستم کتاب تاریخ را گم کرد                                         دیروز پدرم تعمیر گاه را فروخت                                      

باغبان باغ را مرتّب کرد                                                 من اسم شما را نمی دانم                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 

 9-در کدام گزینه به آرایه ی ادبی موجود در بیت به طور صحیح اشاره نشده است ؟                                                                                                                                                                                                         ابلهی دید اشتری به چرا                                  گفت همه نقشت کژ است چرا        (جناس)                                

در دلش خورشید ایمان را نمی بینند                       تیر آتش خیز دستان را نمی دیدند        (تشبیه)                                  

یوسف آخر زمان آید به دوران غم مخور            کلبه ی احزان شود روزی گلستان غم مخور   (امثال الحکم )            

 مکن تا توانی دل خلق ریش                                     وگر می کنی می کنی بیخ خویش    ( جناس )                                                                                                                                                                                       

10- در کدام گزینه به آرایه ادبی موجود در بیت به طور صحیح اشاره نشده است؟                                                                                                                                                                                                                سر به هم آورده دیدم برگ های غنچه را                  اجتماع دوستان یک دلم آمد پدید    (تشخیص)                                   

سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند                 همدم گل نمی شود یاد سمن نمی کند  (جناس)                              

خیزید و خز آرید که هنگام خزان است               باد خنک از جانب خوارزم نهان است  (واج آرایی)                             

خرمشهر شقایقی خون رنگ است که داغ جنگ بر سینه دارد .                (تشخیص)                                                                                                                                                                                         11- در همه ی گزینه ها اسم های مشتق به کار رفته است به جز گزینه ی ................    ؟                                                                                                                                                                                                             کارگاه ، سبزه ، لبه                کوشش ،داروگر ،تنومند                 دشنه ، افسونگر ،آتشین             نوازش،پوشش،دهنه                                                                                                                                                                  12- در کدام یک از گزینه ها آرایه ی ادبی تشخیص وجود ندارد ؟                                                                                                                                                                                                                                     سرانجام چهره ی قدس ،درخشان و رخساره ی فلسطین پر فروغ و تابان می شود .                                              

نقّاش چیره دست طبیعت به ترکیب رنگ ها نور پاشیده است .                                                                          

یکی قطره باران ز ابری چکید                      خجل شد چو پهنای دریا بدبد                                                                 

صبحگاهان نسیم در گوش نسیم آمین می گویند .                                                                                                                                                                                                     13- «ان»در کدام گزینه با بقیه فرق می کند ؟                                                                                                                                                                                                                                                               شامگاهان                             بامدادان                                 خاوران                                       بهاران                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            

14- در بیت «همه عالم تن است و ایران دل    نیست گوینده زین گفتار خجل  » مسند کدام کلمه است؟                                                                                                                                                                                        عالم                      ایران                           گوینده                              خجل                                                                                                                                                                                                                           

15- بن مضارع مصدر های « آویختن ، افراشتن و بخشودن » به ترتیب کدام است ؟                                                                                                                                                                                                              آویزم ، افرا ،بخش                    آویخت ، افراشت ، بخشا                آویز ،افراشت ، بخش                    آویز ، افراز،بخشا

16- در کدام بیت در هر دو مصراع مفعول وجود دارد؟                                                                                                                                                                                                                                      

             علم بال است مرغ جانت را                                           بر سپهر او  برد روانت را                                                                

پرسش تشنگی را تو آبی جوابی                                   ریگ های بیابان تو را می شناسند                                                    

همی راند او را به کوه اندرون                                    همی خواست کارد سرش را نگون                                                    

ور نبود جامه ی اطلس تو را                                     دلق کهن ساتر تن بس تو را                                                                                                                                                                                                                        17- در کدام گزینه فعل محذوف وجود دارد ؟                                                                                                                                                                                                                                                   

           چرا پژمرذه گشت این چهر شاداب             چه شد کز من گرفتی رونق و آب                                                    

شنیدستم که وقت برگ ریزان                   شد از باد خزان برگی گریزان                                                          

نشاندی شاد چون طفلان به مهدم               زمانی شیر دادی ، گاه شهدم                                                            

هنر های تو نیرومندیم داد                        ره و رسم خوشت خرسندیم داد                                                                                                                                                                                                                     18- کلمات  کدام گزینه همگی هم خانواده هستند ؟

مصّر ، ابصار ، صریر ، اصرار                                          عمران ، معمور ، عمارت ،  معمار

مصلحت ، صلح ، حصول ، اصلاح                                   کلمه ، مکمل ، تکلم ، مکالمه

22- کدام بیت بر اصل تربیت و اخلاق تآکید دارد ؟                                                                                                                                                                                                                                                       برو کار میکن مگو چیست کار                      که سرمایه ی جاودانی است کار                                                 

 با ادب باش که تکلیف جوانان ادب است          آیه آیه سوره ی قرآن ادب است                                                     

گهر ، بی هنر زار و خوار است و سست       به فرهنگ باشد روان تندرست                                                      

ترا دانش و دین رهاند درست                      در رستگاری ببایدت جست                                                                                                                                                                                                                         

19- نقش دستوری کلمات خط کشیده شده در کدام گزینه آمده است ؟                                                                                                 

     « بزد تیغ و بنداخت از بر سرش        فرو ریخت چون رود خون از برش  »                          

مفعول ، متمّم ،نهاد                                                                            متمّم ، متمّم ، نهاد                                                                 

نهاد ،نهاد ، مفعول                                                                            مفعول ، نهاد ،نهاد                                                                                                                                                                                                                           

20-  دستور :

- خسته نفس می زند                              اسب نجیب سحر 

 - بدان جای سیمرغ را لانه بود                                             که آن خانه از خلق بیگانه بود

 - جو فرزند را دید مویش سفید                                             بشد از جهان یکسره ناامید

- دورگردون گر دو روزی بر مراد ما نرفت                             دائما یکسان نباشد حال دوران غم مخور

- جون که منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید                     جون تو را نوح است کشتیبان ز طوفان غم مخور

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم اسفند 1391ساعت 11:20  توسط جواد ذبیح نژاد عربی   | 

4 1 .نتیجه گیری

درتحلیل و تبیین اندیشه های بنیادین داستان های ضحاک، اسفندیار و سیاوش به یک سلسله مشترکاتی بر می خوریم که در این مقال به طور اجمالیانگیزههای باطنی داستانهای ضحاک ، اسفندیار و سیاوش را با کنار زدن پوسته و ساخت بیرونی آن برای یافتن مغز و جان کلام  بیان می کنیم :

شاهنامه گنجینه ی میراث هزار ساله ی ایران و دایره المعارف فرهنگ و اندیشه ی ایرانیان است . این اثر حماسی میدان نبرد میان دو نیروی متضاد ، خیر و شرّ یا نیکی و بدی است ، زیرا در باور اساطیری ایرانیان بر هر ایرانی فریضه بوده که با مظاهر شرّ یعنی اهریمنان ، دیوان و جادوان به پیکار برخیزند و با پیروزی برآنان ، نور و روشنی را به ارمغان آورند تا میوه ی آن یعنی داد ، راستی و درستی را در همه جا حاکم کنند .

با محوریت این ارزش ، فضیلتهای فراوانی در سرشت انسان به ودیعه نهاده شده است ، مثل : خرد ،راستی و خرسندی و رذایلی که در مقابل این فضایل قرار دارند ،عبارتند از : دروغ ، رشک و ... که هر کدام به عنوان دیوی در درون آدمی شمرده است ؛ بنابراینفردوسی در شاهنامه پیکار میان شرّ با خیر را به طور خاص در نبرد انیران با ایرانیان به تصویر می کشد .او پیروزی نیکان را در گرو «خردمندی» می داند و معتقد است که نیکی با خرددر تعامل استو هدف اخلاقی آدمی به شمار می آید ؛ خردریشه و تنه ی درختی است که همه ی فضیلتهای فردی ، تنها شاخه های بسیار آن است اما در عوض ، شرارتها و شکست نیروهای اهریمنی و شرّ را به بی خردی و سبک سری آنان منسوب می کند و می کوشد تا عناصر بی خردی را معرفی نماید و شخصیتهای بی خرد را با به تصویر کشیدن اعمالشان نشان دهد .

·         خرد رهنمايوخرددلگشاي                 خرددستگيردبههردوسراي( ص 1 ، ب 19 )

·         كسيكوخردراندارد زپيش                  دلشگرددازكردةخويشريش ( ص 1 ، ب 23 )

·         خردچشمجانست،چونبنگريكهبيچشم،شادانجهاننسپري ( ص 1 ، ص 26 )

سستی خرد زمینه ی غلبه ی آز را بر انسان فراهم می سازد و در حقیقت آزمندی انسان ها پیامد دور شدن آنان از خرد است ؛ بنابراین در داستانهای مورد بحثآز و نیاز ، خشم و تند خویی ، نیرنگ ودروغ ، رشک وخود بینی ، بیداد وخود کامگی ، شهوت وتهمت و غیره را عناصر بی خردی و صفات نیروهای اهریمنی بر می شماردو آز و آزمندی را در رأس همه ی آنان قرار می دهد . به عبارت دیگر آز اگر از پنجره اذن ورود یابد ، خرد از در خارج می شود .

آز نه تنها اسباب بی خردی  نیروهای اهریمنی چون ضحاک ، افراسیاب و سودابه  را فراهم می آورد بلکه چشم خرد پادشاهانی چون کاووس وگشتاسب را که از فرّ ایزدی بهره مندند ، می بندد و شاهزاده ی قدرتمند ی چون اسفندیار را به خود کامگی وا می دارد .این واژه قدرتمند ، خرد ، در ساختار حماسه ای ایران ، نقش کلیدی و موثّری یافته است :

·        هشدار و امان همشگی از آز

·        پرهیز و روشنگری بیدار دلانه و حکیمانه

·        آگاهی رساندن از گرفتار شدن در چنگال دیو

شاهنامه کتاب خرد و فردوسی خردمندترین شاعر ایرانی است . شاهنامه کتابی است که در آن بیش از هر کتاب دیگری از خرد یاد شده است . زندگی را گردنده بر محور خرد می داند . خرد تراکم اندیشه ها و آموزه ها و چکیده ی تجربیات بشر است . معیار شناخت حقایق زندگی و مایه ی اعتلای شأن انسانی است . دست خرد هر پدیده ی اهریمنی را نابود می کند .

شاهنامه با « به نام خداوند جان وخرد»  آغاز می شود و یک تعبیر ادیبانه بر صنعت براعت استهلال دارد این صفات جمال و جلال خداوند بر جان آفرینی وخرد بخشی او تکیه دارد می خواهد بگوید که مهمتر از هر چیزی جان است و زندگی باید توأم با خردمندی باشد .داستان های مورد بحث ، ( ضحاک ، اسفندیار و سیاوش )آیینه ی فراز و فرود جسم و جان آدمی است :

·        افزون خواهی قدرت (ضحاک نسبت به پدرش ، گشتاسپ نسبت به پسرش)

·        زیان ویرانگر و خود کامگی( اسفندیار ) 

·        غرور بد فرجام (کاووس)/  افزون خواهی شهوت (سودابه)

***

 رابطه ی ضحّاک و ابلیس یک رابطه ی کودک- والد است.

·    روح مخرّب و مسخ شده ی ضحاک با میانجیگری اهریمن قصد تباهی و هلاک آفرینش می کند تا رقیب خود(خرد) را به نابودی بکشاند از این روی این نماد و تجسم تباهی و فنا ، بایستی سه دهان داشته باشد تا موجودات بیشتری را بدَرد تا ببلعد ؛ سه سر داشته باشد تا بتواند بیشتر از یک حیله و فکر پلید را در سر بپروراند،شش چشم داشته باشد که شش جهات را ببیند تا چیزی از دید او پنهان و مخفی نماند،این اسیرآز به عنوان دشمن خرد ظاهر می شود تا منبع دانش و آگاهی و اندیشه ی نیک (بهمن) را از بساط زمین برچیند. ( او از مرحله ی خرد گریز ی به مرحله ی خرد ستیز ی رسید .)

             قدرت و جاه طلبیمحور آز او می شود تا از این منظررقیب خرد گردد ؛ بوسه ی منحوس ایناغواگر، ضحّاک را دچار بلایی درمان ناپذیر و جاودانه می کند یا  بدن شاه را آبستن « دیوآز » سازد . مار های رسته از کتف ضحاک رمزی از حرص و آز اویندکه می توان آن را کنایه از به تخت نشستن آز به جای خرددانست که دود این آز هم در چشمان او می رود و هم در چشمان اطرافیانش .

خرد اندیشی ،خردورزی و خردگرایی در واقع ، پادزهرهای واقعی آز و آزمندی اند و در مقابل  بی خردی ، بی مهری و خود پرستی پرورنده های آزند .آز با تمام قوا به میدان می آید و چشم ها را بر راست می بندد ، ناراستی و پلیدی را بر می انگیزد ، رشک و خیانت و دروغ را زنده می کند .

ابلیس از این فرآیند با تجویز خورش های رنگین و خوراندن مغز جوان تصمیم دارد روح و روانش را  تحت سیطره خود درآورد ، به عبارت دیگرآفرینش را از مردم و آفریده خالی کرده ،آثار زندگی ، زایش ، حرکت و تکاپو را بخشکاند ؛ از طرفیمغز مرکز آگاهی ، تفکّر و اندیشیدن است او با این عملکرد به جنگ و ستیز با آگاهی و اندیشه می رود، دیکتاتوری كه با شستشوی مغزی بتواند مردم را به تعبّد ، اطاعت و تحمیق وا دارد؛اما جوان نيروی ساري، امید ،حیات ، ستم گریز و ستم ستیز جامعه است و مغز او نشانه ی  خرد ، خردمندی و داد تا محرك این پالايش و جنبش باشد ؛ بنابراين پالودن مغز جوان در واقع حذف خردمندی ، داد ،نيروی انقلابی و فعال و امیدوار جامعه كه مساوي است با حاكميت مطلق و زور . ضحاّک ثابت کرد که تاریخ جهان جز تکرار نیست ،

نبرد مقدس

·    اسفندیار مردی از تخمه و تبار پهلوانان نژاده ، رویین تنی که بدانچه دارد خرسند نیست ، فزون خواهی در جانش لانه کرده است . آنچه در زندگی کم دارد  ، پادشاهی است به هر قیمتی می خواهدبه پادشاهی برسد ،چون مردی بلند پرواز و ناشکیباست ، صبوری پیشه نمی کند و به جنگ با برادر نژادی خود (رستم نام) می رود تا با برآوردن خواسته ی پدر ،آرزویش را دست یافتنی کند .

خرد سطحی نگر اما ناکارآمدش ، تراژدی افزون خواهی او را دامن می زند تا اینکه درین رهسپر جان سپارد . آزمندی اش ، سایه ی سالارخردش را کنار می زند ، افسوس که اسفندیار برای دستیابی به تاج و تخت اهوراییو شهریاری خود چشم خرد را بر واقعیت می بندد تا راهی اهریمنی برگزیند - رستم را با  دست های بسته به تختگاه بردن - این با خرد و دانایی و شناخت پهلوانانه تناقض دارد ، ناجوانمردانه سودای پادشاهی اش را پشت انگیزه های مذهبی پنهان می کند تااینکه سرانجام مغلوب خواسته های نه برجای خود می شود ؛ به عبارت دیگر دل بیدار و عقل خداداده اش مغلوب دیومی کند.جان او تاریک است فکر و شناخت و تعقل او در معرض همهمه های بی سرو پای است.

«شناخت» در این داستان بنیادی ترین خواسته رستم است. هر کس به شیوه ی می کوشد تا به شناخت برسد . بنابراین اسفندیار ناتوان از شناخت راستین و حقیقی ، چشم سرّ او ،مستوجب تازیانه آگاهی و خردورزی قرار می گیرد.

این که چشمان اسفندیار تنها  نقطه ی آسیب پذیر اوست و سیمرغ درست همین نقطه را به رستم نشان می دهد ، شاید نشانگر وجود پرده های خود فریبی و گمراهی و بی خردی در برابر درون اهورایی اش باشد ، زمانه این تیرگز را به دست رستم به فرا سوی آرمانهای پهلوانانه به سوی چشمش می راند ، آنچه رستم را در برابر اسفندیار رویینه می کند « نام وننگ» است و آن چه اسفندیار را به رغم رویین تنی آسیب پذیر می کند حمله به این آرمان  والاست که از درک و شناختش بی بهره بود ..

قهرمانبا هنر، نژاد و گهر بدون «خرد» کامل نیست . خرد ، شناخت است از نیک و بد یعنی تمیز کژی از راستی . قهرمانان باگوهر و نژاده که خردمند باشند پیروزند . قهرمانان به نیروی شناختن نیک از بد و حمایت فرّ ، بدی را ذلیل می کنند تا عدالت را بر بساط زمین بگسترانند چرا که در بینش اسطوره ای-

حماسه ایداد» میوه یخرد است  .

بله ، شاه و قهرمانان در پرتو شایستگیهاي ارزنده خویش چون خردمندی ، دادگری و انسانیت ستودنی و والا هستند اگر شاه یا پهلوانی از این شایستگیها و ارزش هاي ارزنده عریان شود از آن دید که شاه یا پهلوان آیینی ست ، ستوده و سزاوار نیست .شخصیت های آزمند ، فرجام خوبی ندارند غالباً خود به گونه های مختلف ، قربانی این دیو قرار می گیرند ، آزمندی ، خرد را دور می کند و آدمی را به کار هایی وا می دارد که نتیجه آن جز رنج و پشیمانی نیست .

اسفندیار ، محور اصلی آز قدرتاست ، او با همه ی خوبی هایش ، منش بلتد پرواز و متزلزلی دارد . اطاعت کورکورانه ، اعتقاد به قدرت پهلوانی و حسادت ، عوامل دیگری شدند تا او را برای به قدرت رسیدن نیرو ببخشند .این پرده باید دریده شود تا چشم حقیقت بین او باز شود ؛ تا چشم سرش کور نشود ، چشم دلش گشوده نمی شود[1]. ( چشم بصیرت و بینش درست  )

نزاع عصمت و عصیان

· سیاوش ،یوسف شاهنامه[2]، معصوم ترین چهره ی آسمانی فردوسی و نمونه ای از یک پهلوان وارسته ، از جمله شخصیت هایی است که قبل از ظهور و حضور در شاهنامه در فضای راز آلود اسطوره ، خدایی خاص (خدای شهید شونده ی نباتی) به شمار می رفت که اینکه مراحل تدریجی گذر از مقام خدایی و رسیدن به مرتبه ی انسانی را پیموده است .

سیاوش در میدان هنرمندیها و اخلاقیات گوی از همگان می رباید و جوهر ذاتی خود را آشکار می کند در هر حال او مسیحای شاهنامه است و پیامآور مهربانی و رحمت توأم با تدبیر و خردمندی . او با منش و رفتار آگاه و تاثیر گذار خود سبب تحول در آرمان های شخصیتی انسان شده است که همان پاسخ گویی به نیاز دیگر بشر به نام ایثار و از خود گذشتگی .

سیاوش،برایاثباتبیگناهیخود،بنابهآیین و سنت قدیمبه گذر ازآتشتن در می دهدزیراآتشازیکسوپاک کنندهاستوازسویدیگردرپاکاناثر نمی کند. آتش با کسی که همزاد راستی و پاکی است  یکی است و خود را نمی سوزاند ، عنصری مینوی و برتر است به این خاطر به بالا می گراید؛ منتهی به این موضوع که سیاوش نسبت به آتش رویین بوده است .

پهلوان نیکنام آزرا با ابزارخردافسار می زند .همانطور که قرآن کریم پاکی وعصمت را با تمثیل داستان یوسف و زلیخا فریاد می زند، فردوسی عصمت و پاکی قوم ایرانی را در داستان سیاوش و سودابه بیان می کند .این پهلوان شاهزاده ، عفیفانه عشقبی خردانه را به سخره می گیرد و پیامبرگونه با این موضوع روبه رو می گردد تااز این آزمودنبه ما درس فتوت و جوانمردی دهد .مرگ او تعبیر درست این واقعیت است ؛ مرگ اختیاری ، شهادت.

نکته آخر این که او مردی خردمند و خرد پیشه است ، این خرد بهترین داده ی ایزدی ، چشم جان او راهنمای او در سختی ها است ، پس خردمند کسی است که کارهایش مردمی و انسانی باشد ، بد نیندیشد ،کین نورزد ، دیگران را آزار نرساند و بر ههمگان مهر ورزد . سیاوش به خردمندی مورد ستایش قرار می گیرد چون به خوبی ها آراسته است واز ناپسندی ها دور.او مرد عقل و تدبیر است نه احساس و تندی و اگر در برابر سبکسری های پدر و ترفند های نامادری حیله های گرسیوز شکیباست ناشی از همین نیروی اندیشه و تدبیرانه است .

 

سیاوش در برابر سه آتش قرار می گیرد :

سودابه ی پتیاره               طهارت او را می آزماید .

کاووس خیره سر                 خردمندیش را می آزماید.

افراسیاب آزمند  بزرگواریش را می آزماید .

در نهایت در این رساله سعی شده تا به این دیدگاهها جامه ی عمل بپوشاند :

·        بی خردی یا کم خردی خاستگاه بسیاری از نیرنگها ، دروغ و صفات پست اخلاقی است .

·        اولین عنصری که در برابر خرد صف آرایی می کند ،آز است .

·       قهرمان آز  به خاطر عریان بودن از خرد غالباً عزیز ترین بستگان وخویشان خود را قربانی آزشان می کند .

·        رعیت + شاه خردمند = گسترش حکومت وعدالت .

·        مدار حرکت و توالی درین داستان ها بر محوریت خرد و آز است .

·       «داد» محصول و میوه ی خرد است ، هر یک از قهرمانان که از خرد عاری شوند از عدالت بی بهره اند و دچار خسران و نسیان می شوند .

·        آز از جنبه ی قدرت بیشترین مصداق را در داستان ضحاک و اسفندیار دارد .

·        سودابه ،آزمند ترین زن شاهنامه است که گرفتار آز از جنبه ی شهوت شده است .

·       تاثیر اسم ،در میان عناصر اصلی داستان ضحاک ، اسفندیار و سیاوش شیوه ی نامگذاری شخصیتها دارای اهمیت فراوانی است ، نامهای هرکدام داری معانی است که در برگیرنده ی پاره ای ویژگیهای شخصیتی اشخاص است . 

·       وجود و حکومت کیخسرو پس از مرگ نافرجام سیاوش بشارت دگرگونی عظیمی است که همان پیروزی نیکی بر بدی است.

·       شاهان و قهرمانان در سایه ی قابلیتهای ارزنده و ارزشمند چون خردمندی ، دادگری و انسانیت ستودنی و والا هستند اگر شاه یا پهلوانی از این شایستگیها و ارزش ها بهره مند نباشند از آن دید که شاه یا پهلوان هستند، ستوده و سزاوار نیست .

·        سیاست منهای خرد برابر است با استبداد و زور .

·        ویژگی و ارزشهای انسانی در این داستان ها در واژه ی « نام » نمادینه و پیکرینه شده است .

·        آتش ، راستی را فرو نمی گیرد .    چوبخشايشپاكيزدانبوددمآتشوآبيكسانبود

·       اساساً این داستانهابر منطقدوگانهیاتقابلدوگانهشکلگرفتهاست ؛ بد،خوب /زشت، زیبا  /  درطبیعتهموضعبههمینگونهاست؛ شب،روز /سفید،سیاه،...   .

·    داستانهای ضحاک ، اسفندیار و سیاوش از نمونه های سمبولیک شاهنامه و نوعی مبارزه و تضاد میان ظلمت و نور ، جهل و دانش و طهارت و گناه است .

·        فریدون سالار نو  ، کاوه فریاد ملت و ضحاک زبان زور .

·       اسطوره به عنوان رؤیای جمعی اجتماع ، خواستها ، آرزوها ، آمال یک گروه و جماعت را بیان می کند .

·        ضحاک ، اسفندیار و سیاوش شخصیتی اسطوره ای - حماسی دارند .

·        خواب و رویا در هر سه داستان نمود روشن دارد .

·        وجود سودابه و کتایون دو نمونه ی آنیمای منفی و مثبت است  . مطرود شدن

·        قهرمان آرمانی حماسه در آزمون سرنوشت و تقدیر قرار می گیرد .

·        شخصیت های متزلزل  (  ضحاک ، اسفندیار ، کیکاووس )

·        توجه به خرد به عنوان آفریده مینوی و آسمانی .

·        توانایی بهرهمندی از موهبت های زندگی و مینوی ، برخورداری از خرد است .

·        در تفکر اساطیری نام یک شخص با شخصیت و منش او پیوندی ناگسستنی دارد ، به زبان دیگر نام گویای شخصیت اوست .

·       این داستانها هم چهره ای اساطیری دارند و هم چهره ای پهلوانی از یک نظر در چکاد بلند حماسه جای دارند و از نظری در جایگاه درخشان اسطوره .

 

 

 

 

 

 

 

 

 



[1]-   الهی ! دانایی ده که از راه نیفتیم ، بینایی ده که در چاه نیفتیم .(ر ک انصاری ، خواجه عبدالله ، مناجات نامه ، انتشارات نگاه )

[2]-  که گویی سمن داشت اندر کنار  ( از کتابی ؟ به خاطر داشتم. )

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم اسفند 1391ساعت 11:14  توسط جواد ذبیح نژاد عربی   | 

چکیده

          داستانهاي راز آلودِ ارزشمندترین اثر ملّي، شاهنامه ، که محصول ناخودآگاه جمعي اقوام ايراني است، را مي توان نمادين با معاني ژرف و عميق تبیین و توجیه کرد .  داستانهای مورد نظر با وجود ارزش والاي ادبیشان و قابلیت بده و بستان متقابل ، ذهن کاوشگر خواننده را به تکاپو می اندازد اگر چه ظاهری غیر عقلانی دارند ، حاوی پیامها و ارزشهای حِکَمی هستند که می توان به کمک تأویل و تفسیر، خردمندانه به شمار آورد .

        رساله ی حاضر ضمن بررسی بن مایه های ژرف داستانهای ضحاک ، اسفندیار و سیاوش به این جمع بندی می رسد که محور این داستانها در تقابل دو نیروی متضاد ، خیر و شرّ است و پیروزی نیکان در گرو تعامل خردمندی و شکست نیروهای اهریمنی و شرّ  به دوری از خرد و آز نسبت داده می شود ، می کوشد تا جلوه های بی خردی را معرفی نماید و شخصیتهای عاری از خرد را با به تصویر کشیدن اعمالشان نشان دهد :         

·        ضحاک ، این موجود اژدهافش ، با درونی بسیار تاریک و روانی متزلزل و آشفته به جنگ با خرد  می رود تا ریشه ی تعقّل و اندیشیدن را بخشکاند .

·        قهرمان آیینی شاهنامه ، اسفندیار ، خام و بی تدبیرانه می اندیشد . او از این چشم انداز ، بنده ی بی چون و چرای احساسات و نیروهای درونی و سرکش خویش است تا با از دست دادن چشم سر ، چشم سرّ او فروغ یابد .

·        سیاوش ، معصوم ترین چهره ی شاهنامه ، در فضای رازآلود شاهنامه با پیروی از خرد و بینش درست عصمت و پاکی قوم ایرانی را فریاد می زند ؛ او ، عارفانه مقوله ی مرگ را انتخاب می کند تا پاسخگوی نیاز دیگر بشر به نام ایثار باشد  .

کلید واژه ها : اسطوره ، حماسه ، ضحاک ، اسفندیار ، سیاوش ، اندیشه ی بنیادین و خرد .

 

پیشگفتار  

کجا خفته ای ای بلند آفتاب                      برون آی و بر فرق گردون بتاب

              نه اندر خور توست روی زمین                  ز جا خیز و بر چشم دوران نشین (حسین مسرور)

         همه ی ادب پروران اندیشه ورز را باور براین است که ذهن و حافظه ی تاریخ بشری مملو از جریان بالنده ی فرهنگ ایرانی است ، در این راستا ادبیات و زبان فارسی سهمی درخور و بایسته در این مدنیت و کمال دارد تا ببیند میراث داران این فرهنگ سترک در نمایش نوین چه سان نقش آفرینی می کنند .

          در میان آثار بزرگی چون مخزن الااسرار ، مثنوی معنوی ، منطق الطیر عطار و ... در پهن دشت ادب فارسی ، شاهنامه ارزش ، بها و آنی دیگر دارد ، بنابراین شاهنامه را نه نامه ی شاهان که باید سند هویّت ملی ایرانیان برشمرد .این کهن نامه ی سترگ مرا از روزگاران نوجوانی (همزمانی زندگی نگارنده با جنگ تحمیلی ) آنچنان شیفته و دلبسته ی داستانهای پهلوانانه ی خود کرد که گهگاه در خلوت ناب و معصومانه ی آن ایّام ، آن را تکرار می کردم و خود را جای آن پهلوانان می گذاشتم .

         ورود به دانشگاه و رهایی از قیل و قال مدرسه این فرصت را برایم فراهم کرد تا بیش از پیش با داستانهای شاهنامه و اندیشه های این بزرگ مردِ خرد آَشنا گردم . مطالعه ی این داستانها ضمن برانگیختن حس میهن دوستی ، بیشترین تأثیرات عاطفی را بر روح و روان من می گذاشت اما  نخستین کتابهایی که پایم را به دنیای پر رمز و راز اساطیر کشاند ، کتاب فرهنگ اساطیر ایران به قلم دکتر محمد جعفر یاحقی و مازهای راز میرجلال الدین کزازی بود . جذابیت تحلیل اسطوره ای شخصیتهای این کتاب و بررسی میتولوژیک واژه ها مرا آنچنان مسحور خویش کرد که از آن به بعد همت و تلاش خود را که گهگاه دست می داد ، به گردآوری کتاب های تحلیلی از نوع اسطوره ، حماسی  و تاریخ باستان معطوف کردم . این شیفتگی و مغناطیس وار روز به روز افزونتر می شد تا اینکه سرانجام ، رساله ی خویش را به همین حیطه اختصاص دادم . رساله مد نظر به چهار فصل تقسیم شده که به طور اجمالی در زیر معرفی می شوند :

            ·        فصل اول این رساله به کلیات تحقیق اختصاص داده شده است تا خوانندگان را با فضا ، اهداف کلی و جزئی پیرامون رساله آشنا سازیم .

            ·        فصل دوم به مباحث  نظری پیرامون اسطوره ، حماسه ، تعامل آنها همراه با یکدیگر به انضمام  نتیجه - گیری اختصاص داده شده است .

            ·        در فصل سوم که شاید مهم ترین فصل این رساله است به بررسی ، تحلیل شخصیتها و بررسی رمزگونه ی عناصر قهرمانان داستان پرداخته تا ارتباط های آن ها تبیین شود .

            ·        در فصل چهارم به امر نتیجه گیری این سه داستان تراژیک شاهنامه پرداخته تا به سوالات و فرضیات تحقیق خودم پاسخ در خور داده شود .

         این مجموعه را اگر فایده و توفیقی باشد ، همه از برکت عنایت پروردگار متعال و راهنمایی های پر بار استادان بی همال است و خود ناگفته پیداست که کاستی های آن را به هیچ سببی جز قصور و ناتوانی نگارنده متصوّر نخواهد بود ؛ در پایان امید است که رساله ی از تهی سرشار ، خوانندگان را به کار آید و مورد پسند نظر عیب پوش آنان واقع گردد :

                 پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت                      آفرین بر نظر پاک خطا پوشش باد

                                      و من الله التوفیق

                                            مازندران - بابلسر

                                       تابستان هزار و سیصد و نود یک شمسی

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم اسفند 1391ساعت 11:13  توسط جواد ذبیح نژاد عربی   | 

تعریف مسئله

شاهنامه کتاب خرد و فردوسی خردمندترین شاعر ایرانی است که در آن بیش از هر کتاب دیگری از خرد یاد شده است ؛ زندگی را گردنده بر محور خرد می داند . خرد تراکم اندیشه ها و آموزه ها و چکیده ی تجربیات بشر است . معیار شناخت حقایق زندگی و مایه ی اعتلای شأن انسانی است بدین ترتیب دست خرد هر پدیده ی اهریمنی را نابود می کند .

  این اثر سترگ با « به نام خداوند جان وخرد»  آغاز می شود و یک تعبیر ادیبانه بر صنعت براعت استهلال دارد این صفات جمال و جلال خداوند بر جان آفرینی و خرد بخشی او تکیه دارد می خواهد بگوید که مهمتر از هر چیزی جان است و زندگی باید توأم با خردمندی باشد .داستان های مورد بحث ،( ضحاک ، اسفندیار و سیاوش)آیینه ی فراز و فرود جسم و جان آدمی است :

پیروزی نیکان درگرو «خردمندی» است ، نیکی با خرددر تعامل است و هدف اخلاقی آدمی به شمار میآید؛ خردریشه و تنه ی درختی است که همه ی فضیلتهای فردی ، تنها شاخه های بسیار آن است اما در عوض ، شرارتها و شکست نیروهای اهریمنی و شرّ به بی خردی و سبک سری منسوب .ما می کوشیم تا عناصر بی خردی را معرفی کرده شخصیتهای بی خرد را با به تصویر کشیدن اعمالشان نشان دهیم .

پر واضح است که داستان ها خلاصه ی بینش ها ، جهان بینی و طرز تلّقی قوم و ملّت نسبت به آفرینش و هستی است . در این راستا شاهنامه به عنوان پویا ترین اثر ماندگار قوم ایرانی درین مدنیّت و کمال سهمی در خور و شایسته دارد ، کمتر شاعر اندیشمندی را می توان در این پهن دشت ادب فارسی یافت که به مدد اساطیر و داستا نها برای شکوفایی و تبیین  بینشهای اهورایی خود کمک گرفته باشد . این تحقیق در پرتو کاوُش بنیادی و فروشکافتن پوسته ی بیرونی داستان به دنبال دریافت رمزین و ژرفِ داستانها ی ضحّاک ، اسفندیار و سیاوش می باشد .داستانها مدّ نظر اگرچه ظاهری غیر عقلانی دارند ، حاوی راز و رمزهایی هستند که در فرجام  می توان آن را به مدد تأویل و تفسیر، خردمندانه به شمار آورد .               

از او هر چه اندر خورد با خرد            دگر بر ره رمز ، معنی برد[1](ص 5 ، ب 125)

       داستان ضحّاک،اسفندیار وسیاوش رنگین کمانی ازجنبه های رمزآلود و درون مایه های فلسفی - اشراقی است  که  به صورت یک  جریان تداوم یافته با هم در تضادند . نگارنده ی این سطور به دنبال تبیین و تشریح این موضوع است که :

         ضحّاک این نیروی انیرانی به مدد شیطان ، جوان ، نه ، مغز جوان را که نیروی و جریان پویا ، سازنده  جامعه است آماج و تیررس قرار دهد بلکه جریان بالنده ی ذهن و تفّکر جامعه را مشّوش و آلوده نماید تا نبض حیات و جنبش را از جامعه بزداید .

         اسفندیاری که نماینده دین بهی است به خاطر عریان بودن از بینش و بصیرت درست از گذرگاه چشم توسط یک نیروی خودی کنار زده می شود  تا  مام وطن بماند .

سیاوش، یوسف شاهنامه ، خردمندانه و با تدبیر به جنگ با آز می رود ،آتش او را نمی سوزاند چون او با آتش از یک گوهرند و آن گوهر ، راستی است به بیان دیگر ،راستی (سیاوش) به درون راستی (آتش)می رود و سوختن رخ نمی دهد ، این بینشی است که شاعر برای تبیین پاکی ، عفّت ، پاکدامنی و بی آلایشی  ایرانش جست و جو می کند . به هر روي با توجه به آن چه نوشته شده، اين تحقيق بر آن است تا با بررسي  بينش هاي بنيادين و كاوش درپوسته ی دروني داستانهاي تراژيك ، شاهنامه به تبيين هر چه دقيق تر و بهتر بصيرت ، آگاهي ، خردورزي و دانايي بپردازد .

 پهلوان دلخواه شاهنامه آمیزه ای است از خشم ، صولت و گستاخی صبر ، سکون و چاره جویی که تجسم عالی ترین خلقت ایزد ،خرد است تا آن جا که این شرط پهلوانی در آمیزش با گوهر ،هنر و فرهنگ تجلی نماید .

«اللب قطب و الامور له رهن       فیه تـدبر کلـها و تداروها»1

خرد محور است و کارها چون آسیاب آنند، که همه بدان سامان می گیرند و گرد آن می گردند .



[1]-فردوسی ، حکیم ابوالقاسم ،شاهنامه بر اساس نسخه چاپ مسکو ، نشر علم ، چاپ دوم ، تهران ، 1384 .

1 -   مهاجرانی ، عطاء الله ، نقد و تفسیر نامه ی نامور ،تهران ، انتشارات اطلاعات ، چاپ سوم ، ص 60 .

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم اسفند 1391ساعت 11:13  توسط جواد ذبیح نژاد عربی   | 

بسم الله الرحمن الرحیم

الله وَلِّی الذَّینَ آمنوا یُخرِجّهم مِنَ الظِّلماتِ الیَ النِّور و الذَِینَ کَفروا اولیا ءُ هُمُ الطّاغوت یُخرِجونَهم مِنَ النُّورِ الی الظُّلُمات اولئِکَ اصحابُ النّار ، هُم فیها خالدون

بشنو این نِی چون حکایت  می کند                      از جدایی ها شکایت می کند

کَز نیستان تا مرا بُبریده اند                                در نَفیرم مرد و زن نالیده اند

سینه خواهم شَرحِه شَرحِه از فراق                            تا بگویم شرحِ دردِ اشتیاق

هر کسی کُو دور ماند از اصلِ خویش                     باز جوید روزگارِ وصلِ خویش

عرض درود و خالصانه ترین سلام خدمت مهمانان بزرگوار و حضّار والامقام در این مجلس و مکان مقدس . حضور صمیمانه و سرشار از محبت یکایک عزیزان سوگوار در مراسم سومین درگذشت شادروان پدرم را سپاسگزارم . باور من این است که حضور گرمتان تسلی روح این پدر خفته در خاک و بازماندگان این بیت باشد .

حادثه بس ناگوار و دلخراش رقم خورد آن هم در اندوه از دست دادن پدری مهربان و رئوف که خورشید وجود او روشنی بخش زندگی مان بود .

پدرِ نیک و بی آلایشم در خانواده ای که ملبّس به لباس روحانیت بوده در فصل پاک اما معصومانه زمستان سال 1341  دیده به جهان گشود ابتدای زندگی اش را همچون همسالان خود به بازی های کودکانه می گذراند تا با طی کردن مقدمات درس  و تحصیل از قیل و قال مدرسه فارغ شد . دوران تحصیل او همزمان شد با طلوع فجر انقلاب .  ایشان در همان آغازین انقلاب به امر رهبر لبِّیک گفت و با شرکت در بسیج ، به اولین فعالیت های خود ، جامه ی عمل پوشانید .

حس وظیفه ، دِین به مکتب و اعتقادش او را بر آن داشت تا برای حفظ کیان و آبروی کشورش خدمت در نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران را انتخاب کند ، بنابراین به سال 1360 وارد نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران شد و در رسته ی پدافند به مدت چند سال متوالی در منطقه جنگی امیدیّه در کنار دوستان و هم محلی ها به خدمت مشغول گشت . داداش مهدی وقتی عکس ها و خاطرات پدر را که ورق می زد فهمیدم پدرم  ، رشید و جان برکف بود .

در دوران بعد از جنگ ایشان با قبول مسئولیت در رسته ی عقیدتی و سیاسی در نیروی هوایی بابلسر ، بندر طاهری و سمنان  به سی سال خدمت صادقانه و خالصانه ی خود پایان داد .

نمی دانم  بابا چگونه سخت ترین شرایط در اهواز را که از آسمانش گویی آتش می بارید تحمل کرد و پشت سر گذاشت اما در دروان استراحت و باز نشستگی  متحمل دردآورترین مصیبت ها گشت در حالی که می بایستی شاهد شکوفایی و بالندگی فرزندانش باشد ، نتوانست با جسم مریض و ناتوان خود کنار بیاید .

سرانجام در ظهرگاه پنج شنبه روز 26 بهمن مصادف با اذان ظهر آفتاب عمر پدر به تاریکی مبدل شد تا من ، داداش سعید ، داداش مهدی و مامان را تنها گذاشت و رفت .

خدایا ! از مراد دل او ، خوب خبر داری منتظریم تا ببینیم چگونه از این مهمان ، میزبانی می کنی .

مهدی جان !

گفته بودم چو بیایی غم دل با تو بگویم

چه بگویم غم از دل برود چون تو بیایی

 

شد ملحق با شهیدان وطن حاجی ما

شادی روحش تو به ذکر فاتحه یادی نما

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم اسفند 1391ساعت 11:11  توسط جواد ذبیح نژاد عربی   | 

به نام خدا سوال ادبیات ششم تیزهوشان 

1-  ساخت کدام گزینه با بقیه متفاوت است ؟

 الف ) چراغدان                  ب ) جامه دان                                 ج ) کاردان                                   د ) آتشدان

2- عبارت زیر از چند جمله تشکیل شده است ؟

 الهی ! آفریدی رایگان  و روزی دادی رایگان . بیامرز رایگان که تو خدایی ؛ نه بازرگان .

الف ) شش                            ب )  سه                               ج )   پنج                                           د ) چهار

3- نوع ترکیب در کدام گزینه با بقیه متفاوت است ؟

الف )  ساخت و ساز                            ب ) پخت و پز                     ج ) رفت و روب                     د ) کار و بار                         

 4- نسبت  کلمه ی « آرا » به کلمه ی « رای » مانند نسبت کلمه ی « حکّام » است به :

الف ) حکم                                   ب ) حاکم                                   ج ) حکیم                              د ) محکوم

5-  « گذار و گزار » در ترکیب کدام گزینه  نادرست به کار رفته است ؟

الف ) قانون گذار ، تاثیر گذار     ب ) بنیان گذار ، سپاسگزار         ج ) کارگذار ، خدمتگزار          د) خوابگزار ،  نمازگزار

6 - نوع ترکیب در کدام گزینه با بقیه متفاوت است ؟

الف ) شیرین رود                       ب ) جهان پهلوان                                  ج) خوش خط                         د )   شیر زن

7 - تعداد کلمه های جمع در کدام گزینه ، با بقیه متفاوت است ؟

الف )  بلبلان ، سحرگاهان ، آشنایان ، فرمان                                      ب ) آشنایان ، نوجوان ، شتابان ، رفتگان                                          

ج ) آبادان ، نیاکان ، نگهبان، بهاران                                               د ) دیلمان ، پرندگان ، عارفان ، بازرگان

8-  در کدام گزینه ، گزاره بر نهاد مقدم شده است ؟

الف )  دانش اندر دل چراغ روشن است .                                    ب ) تو دادی مرا ، گردی و دستگاه

ج ) سعدی شیرین سخن گفت به فصل بهار                               د ) نه تو را مي خواهم نه دين تو را

9-  هم خانواده در کدام گزینه صحیح نیست ؟

الف ) معمار ، عمارت ، عمران                                                    ب )  فکرَت ، کافر ، افکار

ج ) غربت ، غریب ، مغرب                                                         د ) تسکین ، مسکن ، سکینه

10 - در متن « صابر از خواب پرید با خود گفت عجیب است چرا گنج نامه در میان کاغذ های باطله افتاده است سپس از علی خواست گنج نامه را بیاور »  کدام نوع جملات به ترتیب آمده است ؟

الف ) خبری ، تعجبی ، امری ، پرسشی                                       ب ) تعجبی ، خبری ، امری ، پرسشی

ج ) تعجبی ، خبری ، پرسشی ، امری                                        د ) خبری ، تعجبی ، پرسشی ، امری

11-  نقش دستوری کلمه های مشخص شده در بیت زیر در کدام گزینه  آمده است ؟

« سر و گوش بگرفت و یالش دلیر          سر از تن بکندش به کردار شیر»

الف )  مفعول ، نهاد                             ب ) نهاد ، مفعول                         ج ، صفت ، مفعول                              د ) قید ، نهاد

12- کدام گزینه جای خالی عبارت زیر را پر می کند ؟

من کیستم ؟ ...............

 « شاهکار حماسه ی ملی ایرانیان ، اثری منظوم که سرودن آن حدود سی سال به طول انجامید . »

الف ) شاهنامه                     ب ) اخلاق ناصری                                  ج )بوستان                         د ) سیاست نامه

13-  عبارت « سخنی که با او می گویند ، تا تمام نشود به جواب مشغول نگردد » کدام گزینه را توصیه نمی کند ؟

الف )  سخن آغاز و انجامی دارد .                                      ب ) سخنِ سنجیده گوید  .

ج ) صبر کند تا آن سخن پایان پذیرد .                              د ) سخن دیگری به سخن خود قطع نکند .

14-  ارزش ادبی (گیرایی) کدام گزینه از بقیه گزینه ها کمتر است  ؟

الف ) سر از تن بکندش به کردار شیر                                  ب ) دست در دامن مولی زد ، در                                        

ج ) ز بهر نیایش سر و تن بشست                                       د ) بدو تاخت مانند آذر گشسب

15 -  کدام گزینه مصرع دوم بیت  « جاودان زی ، ای زبان دانش و فرزانگی     .................................................. را  کامل می کند ؟ ( ششم ابتدایی )

الف ) از تو برپا ، رایت دانایی و دانشوری                                  ب ) تا به گیتی نور بخشد آفتاب خاوری                        

 ج ) ای  زبان فارسی ، ای درِّ دریای دری                              د ) جمله ، ملک توست تا بلخ و نشابور و هری                                     

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم اسفند 1391ساعت 11:10  توسط جواد ذبیح نژاد عربی   | 

سوالات ششم ابتدایی  /   ادبیات فارسی جواد ذبیح نژاد عربی   /   بابل

سوالات ادبیات فارسی ششم ابتدایی درس 3 و 4

1-     نهاد در کدام گزینه درست مشخص نشده است ؟( عالی )
الف ) جاودان زی ، ای زبان دانش و فرزانگی                تا به گیتی ، نور بخشد آفتاب خاوری

ب ) خروشید و جوشید و برکند خاک                        ز سمّش زمین شد همه چاک چاک

ج ) بزد تیغ و بنداخت از  بر سرش                          فرو ریخت چون رود خون از برش

د ) بیتداخت چون باد ، خمّ کمند                             سر جادو آورد ، ناگه به بند

2-    نقش کلمات مشخص شده عبارت زیر ، در کدام گزینه آمده است ؟(عالی)

« قدر زر ، زرگر شناسد ، قدر گوهر ، گوهری »

الف )  نهاد ، گزاره                       ب) نهاد ، مفعول                                  ج ) گزاره ، مفعول                          د )  مفعول ، نهاد                             

3-  کدام بیت مفهوم همدلی و وحدت دریافت می شود ؟(خوب )

الف ) خدا را برآن  بنده بخشایش است                      که خلق از وجودش در آسایش است

ب ) دوست آن باشد که گیرد دست دوست                 در پریشان حالی و درماندگی

ج )مورچگان را چو  بُود اتفاق                             شیر ژیان را بدرانند پوست

 د ) گر هزاران دام باشد هر قدم                       چون تو با مایی نباشد هیچ غم

3-       شکل مکتوب زبان را ..................می گویند :(متوسط)

الف ) آوا                           ب ) اشاره                            ج ) خط                      د) صدا

4-    معنی کلمه ی مشخص شده در کدام گزینه درست نیست ؟(خوب )

الف ) ای زبان فارسی ، ای درّ دریای دَری  (مروارید)

ب ) جاودان زی ، ای زبان دانش و فرزانگی (زیستن)

ج ) تا به گیتی ، نور بخشد آفتاب خاوری (دور)

د ) از تو بر پا ، رایت دانایی و دانشوری (درفش)

5- کدام گزینه  معنی درست واژه ی «بدرقه» می باشد ؟ ( خوب )

الف ) مشایعت               ب ) شاد باش گفتن                                ج ) استقبال              د ) آرامش دادن

6- در کدام گزینه غلط املای وجود دارد ؟(خوب )

الف ) آنگاه رستم با خدای خود به راز و نیاز می پردازد و او را سپاس می گزارد .

ب ) رستم به حیله گری او پی می برد و برای چیره گی بر او ، از خدا یاری می خواهد و سرانجام او را از پای در می آورد .

ج ) وطن ، به جای خانه ی شماست و من عامل پیوستگی و اتّحاد همه ی اعضای این خانه ام .

د )  مریم از گروه « علم » برخاست و گفت : دوستان ، توجه کنید .

7- املای کدام کلمه با توجه به معنای آن نادرست است ؟

الف ) غریب : نزدیک            ب ) از بهر : برای               ج ) فرجام : در نهایت                د ) خُلق : خصلت

 

8 -  مفهوم کنایی کدام گزینه نادرست  است ؟ (خوب)

                الف ) زهره ام آب شد :  خسته شدن                                          ب ) قند در دل محسن آب شد :  شادی فراوان                                                                                          

ج ) مزه ی کتاب رفت زیر دندانم  : لذت بردن از خواندن کتاب           د ) به خرجش نمی رود : مؤثّر واقع نمی شود .

       9 -   نوع ترکیب در کدام گزینه با دیگر گزینه ها متفاوت است ؟

     الف ) خمّ کمند                   ب ) کردار شیر                     ج) قدر گوهر                         د )  دوستان همدل

10- کنایه ی « پا تو کفش بزرگ تر ها کردن » در چه موقعی به کار می رود ؟ زمانی که .................... (متوسط)

الف ) کفش دیگران را پوشیدن                                   ب ) ادای بزرگ تر ها را در آوردن                                                                     ج) در کار دیگران دخالت کردن                                  د ) اهمیت فراوان به کار دیگران دادن                           

11-  متن روبه رو کدام اثر ادبی را معرفی می کند  ؟ « کتابی به نثر آمیخته به شعر »

الف ) بوستان                               ب ) شاهنامه                        ج ) گلستان                            د ) تاریخ بلعمی

12- آرایه ی مبالغه در کدام بیت دیده نمی شود  ؟

الف ) شود کوه آمن چو دریای آب            اگر بشنود نام افراسیاب

ب ) بزد تیغ و بنداخت از بر سرش           فرو ریخت چون رود خون از برش

ج ) آه سعدی اثر کند در سنگ              نکند در تو سنگدل اثری

د) میانش به خنجر ب دو نیم کرد          دل جادوان زو پر از بیم کرد

13 -  کدام گزینه درباره ی مفهوم بیت « چو رستم بدیدش برانگیخت اسب     بدو تاخت مانند آذر گشسب » صحیح است ؟
الف )  رستم  به کمک اسبش به جمگ با آذر گشسب رفت .

ب ) رستم با اسبش به سوی آذر گشسب تاخت .

ج ) رستم چون صاعقه به سوی دیو سپید حرکت کرد  .

د ) رستم با اسب ، تند به سوی دیو سپید تاخت .

14- مفهوم کنایی کدام گزینه صحیح می باشد ؟

الف ) پشت کسی را به خاک مالیدن : شکست خوردن

ب ) تیشه به ریشه زدن : نابود کردن

ج ) دست کسی را گرفتن : به کسی دست دادن

د ) روز کسی سیاه شدن : فرصت نداشتن

15- در کدام گزینه آرایه ی جان بخشی به اشیا دیده نمی شود ؟

الف ) ابرهای تیره پیغمبران روشنی اند .

ب ) ابرها گویی از دوری دلدار می گریند .

ج ) درختان با سازِ باد می رقصند .

د ) گاه تنهایی صورتش را به پس پنجره می چسباند .

 

جوابیه

1.      د  /  آفتاب خاوری به گیتی نور بخشید .0 ( چه چیزی به گستی نور بخشید ؟ آفتاب خاوری ) / زمین از سمّش چاک چاک شد .  ( نهاد )   /   خون چون رود از برش فرو ریخت . ( نهاد ) / (رستم) چون باد خم کمند را بینداخت ( مفعول) 

2.       ب    /  زرگر ، قدر زر را بداند و گوهری ، قدر گوهر را  (بداند) 

3.      ج

4.      ج   /  (خاوری = مشرقی )

5.      الف    ( مشایعت = همراهی کردن )

6.  ب   /  چیرگی ( کلماتی که به  « ه » ختم می شوند هنگام اتصال به « ی »  به « گ » مبدل می شوند . زنده + ی = زندگی  / آزاده + ی = آزادگی و ...  )

 7 .  الف   غریب ( غرب ، غربت ) نا آشنا ، عجیب / قریب ( تقریب ، قرب ) نزدیک  

8  .  الف

9  . د    سه گزینه اول از نوع ترکیب اضافی اند در حالی که گزینه ی آخر از نوع ترکیب وصفی می باشد .

10 . ج

11 .  ج

12 .  د

13 . د

14 .  ب    ( گزینه اول = شکست دادن ، گزینه ی سوم =  کمک کردن ، گزینه ی چهارم = بدبخت شدن )

15 . الف  / در گزینه ی اول تشبیه دیده می شود : ابرهای تیره به پیام آوران روشنی تشبیه شده است . )

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم اسفند 1391ساعت 11:9  توسط جواد ذبیح نژاد عربی   | 

 

نکات مهم درس

طمع خام ، زیان اسراف ، دیده فرو بر به گریبان خویش و ای آزادی

طمع خام

(آرزوی محال و ناشدنی )

-  بازرگانی را دیدم که صد و پنجاه شتر بار داشت و چهل بنده و خدمتکار ، شبی درجزیره کیش مرا به حجره ی  خویش برد .

بازرگانی را دیدم که صدو پنجاه شتر ، کالای او را حمل می کردند و چهل غلام خدمتکار داشت . بازرگان یک شب مرا ( سعدی ) به حجره ی (  دکان ) برد .( دعوت کرد )

-  همه شب دیده بر هم نبست از سخنان پریشان گفتن که فلان انبازم به ترکستان است و فلان بضاعت به هندوستان و این قباله ی فلان زمین است و فلان مال را فلان کس ضمین .

لغات و اصطلاحات : دیده بر هم بستن : به خواب رفتن / ترکستان : ناحیه ای در آسیا که از شمال به سیبری از مغرب به دریای مازندران ، از جنوب به افغانستان ، هند و تبّت و از مشرق به مغولستان محدود است و امروزه بین چین و روسیه تقسیم شده است .

معنای عبارت : تمام ساعت شب را به خاطر گفتن سخنان بیهوده ، بیدار بود که فلان شریکم در ترکستان و فلان سرمایه ام در هندوستان است و این سند فلان زمینم است و کفیل و ضامن فلان مالم فلان کس است .

-  گاه گفتی خاطر اسکندریّه دارم که هوایی خوش است . باز گفتی : نه که دریای مغرب مشّوش است . سعدیا سفری دیگرم در پیش است ، که اگر کرده شود بقیّت عمر به گوشه ای بنشینم .

لغات و اصطلاحات :  خاطر داشتن : قصد داشتن ، آرزویی در سر داشتن / اسکندریّه : بندری در مصر ، که اسکندر آن را در سال 331 ق .م بنا کرد و مدّت ها یکی از کانون های تمّدن یونانی به شمار می رفت ./دریای مغرب : بحرالرّوم یا مدیترانه / مشوش آشفته (در معنی موّاج و طوفانی به کار می رود . )/

نکات زیبا شناسی : سجع ( خوش و مشوّش ) « خوش » به صورت « خَش » خوانده شود .

-  انصاف از این ماخولیا چندان فرو گفت که بیش طاقت گفتنش نماند .

لغات و اصطلاحات : ماخولیا ( مالیخولیا ) خیال بافی / انصاف : الحق ، راستی

معنی عبارت : راستی از آن خیال بافی با من آن قدر گفت که تاب و توان حرف زدن نداشت .

         گفت چشم تنگ دنیا دار را               یا قناعت پر کند یا خاک گور

معنی بیت : گفت : انسان بخیل ودنیا دوست یا باید به مفدار کم بسنده کند یا بمیرد .

( خاک گور : گورستان )

مفهوم دو بیت :( انسان حریص و پر طمع تا پای مرگ نیز دست از حرص و طمع بر نمی دارد .)

 

زیان اسراف

-  در جمله ی کارها اسراف مذموم است ، از آن چه اسراف تن را بکاهد و نفس را برنجاند و عقل را برماند و زنده را بمیراند .

معنی عبارت :  اسراف در تمام کارها ناپسند است ، زیرا که اسراف جسم را ضعیف می کند ، روح  و روان را آزرده می کند ، عقل را دور می کند و حیات و زندگی انسان را به خطر می اندازد .

اما زندگانی خویش نیز تنگ مدار و در روزی بر تن خویش مبند و آن چه دربایست بود تقصیر مکن بر خویشتن هزینه کن که چیز اگر چه عزیز است ، آخر از جان عزیز تر نیست .

لغات و اصطلاحات :  دربایست : ضروری ، لازم  / چیز : در این جا مراد پول یا ثروت است .

 

 


 

دیده فرو بر به گریبان خویش

خویشتن آرای مشو چون بهار                         تا نکند در تو طمع روزگار

لغات و اصطلاحات : خویشتن آرا : کسی که خودش را زیبا و آراسته داند ( آرا : آرایش کردن ) /

 « روزگار » نهاد مصرع دوم است .

معنی بیت : مانند بهار فقط به فکر زیبایی و آراستگی خود مباش تا روزگار در تو طمع نکند .

( تو را به کام خود نگیرد )

همان طور که روزگار زیبایی های بهار را با آمدن زمستان از تو می گیرد ، زیبا یی های تو را نیز خواهد گرفت .

 

عمر به خوشنودی دل ها گذار                                   تا ز تو خوشنود شود کردگار

معنای بیت :عمرت را برای به دست آوردن دل دیگران خشنود و راضی کردن دل دیگران صرف کن تا خداوند از تو خوشنود شود .

«کردگار» در مصراع دوم نقش نهادی دارد .

 

ای آزادی

آفتاب پوسیده / ماه زنده   

شاعر مرداب را به خاطر سکون و تیره و تار بودنش به آفتاب کم فروغ تشبیه کرده است .

رودخانه را به خاطر جاری بودن ، پویایی و شفافّیت آبش به ماه زیبا و پر فروغ تشبیه کرده است .

شاعر( پل الوار ) آزادی را می ستاید و آن را عامل حیات و پویایی انسان می داند .

تهیه و تنظیم : جواد ذبیح نژاد عربی

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم اردیبهشت 1390ساعت 10:56  توسط جواد ذبیح نژاد عربی   | 

 

 

سوال  تستي و تشريحي  پايه ي سوم راهنمایی

                           

"هما نا با یاد خدا دلها آرام می گیرد"

 

1-  اثر « سعدی ، سعدالدین وراوینی ، خواجه نصیر توسی ، نظامی » به ترتیب در کدام گزینه آمده است ؟

- بهارستان ، سعدی نامه ، مخزن الاسرار ، هفت پیکر                               - گلستان ، مرزبان نامه ، تاریخ جهان گشا ، اسکندر نامه

- گلستان ، مرزبان نامه،  اخلاق ناصری ، مخزن الاسرار                           - گلستان ، اخلاق ناصری ، مرزبان نامه ، مخزن الاسرار

2- کدام یک از مصدر های زیر در ساخت دوم شخص جمع مضارع اخباری و سوم شخص مفرد ماضی استمراری به یک شکل ساخته می شود ؟

-   خوردن                                    -  رسیدن                                           -  یافتن                                   -   کاستن

3- در کدام گزینه غلط املایی بیش تری دیده می شود ؟

- معیشت ، محاورت ، خوض نمود ن، متقدّم ، غریب هفت سال        - سرّ غیب  ، حرس و هوس  ، موصم پیری ، طرّار ، جزع و ناله

- قانع بودن ، کم خصمی ، می گریزد ، مسلحت ، زهره                 - طئن کند ، مداخلت ، تحمت زدن ، اصتراق سمع ، صومعه

4- کدام یک از ترکیب ها ی زیر با بقیه فرق دارد ؟

-بخرد هوشیار                         -مرغ جان                                    - عید می کشان                                  -آب حیات

5- ساخت کدام گزینه با سایر گزینه ها متفاوت است ؟

- سوزش ، بهاران                        - کرنش ، جانان                            - دانش ، آبادان                          - کاهش ،کوهان                    

6- کدام یک از نمونه های ادبیات تعلیمی نیست؟

- کلیله و دمنه                       - مثنوی معنوی                                     - شاهنامه                                 - بوستان

7-  درکدام گزینه واژه ی غیر ساده ( مشتق )  وجود دارد ؟

- روزی ز سر سنگ عقابی به هوا خاست                                    واندر طلب طعمه پر و بال  بیاراست

- تو را توش هنر می باید اندوخت                                            حدیث زندگی می باید آموخت

- مرا در دام ها بسیار بستند                                                    ز بالم کودکان پر ها شکستند 

- بر درختی شکوفه ای خندید                                                 در کتابی بهار معنی شد

8- معنی "چو" درکدام گزینه با بقیه فرق دارد؟

- چو بیراه گردی به راه آورد                                             - چو دانا شوی زود والا شوی

- چو دیبای هفت رنگ گردد زمین                                     - چو دخلت نیست خرج آهسته تر کن

9- بیت   «  قدروقت ار نشناسد دل وکاری نکند         بس خجالت که از این حاصل ایام بریم »  برچه مفهومی تاکیددارد؟

-  کار وکوشش                    - آینده نگری                      -      بی ثمری عمر                     - بهره گیری از وقت

10-  درکدام گزینه غلط املا یی وجود دارد؟

- خرد وفراست                            -  تدائی صحنه ی کربلا                            -   قوس قزح                                -   مدح وثنا

11- در بیت زیر چه آرایه ای به کاررفته است؟

                                 شرح این مسئله امروز نگنجد به بیان                              « خوش بود گرمحک تجربه به آید به میان  »

- جناس                           - تشبیه                               - تلمیح                             -تضمین

12- در بیت  «درآسمان سینه ی من ابر بغض خفت      صحرای دل بهانه ی باران گرفته است »  چه آرایه ای به کارنرفته است ؟

- تشبیه                                             -  تشخیص                                   -    مراعات نظیر                              - جناس 

              

13 - در کدام گزینه به آرایه ی ادبی موجود در بیت به طور صحیح اشاره نشده است؟

- ابلهی دید اشتری به چرا

گفت همه نقشت کژ است چرا

( جناس )

-  ز دریای خرد گوهر توان جست

که دریایی بدان پهناوری نیست

( تشبیه )

-  یوسف گم  گشته بازآید به کنعان غم مخور

کلبه ی احزان شود روزی گلستان غم مخور

( امثال الحکم )

-  آن کس است اهل بشارت که اشارت داند  

نکته ها هست بسی محرم اسرار کجاست

( جناس )

 

14 - با توجه به بیت های رو به رو  به سوالات زیر پاسخ دهید :  

- خسته نفس می زند                              اسب نجیب سحر  

 - یال پریشان او                                   دست نسیم سحر     

 - بدان جای سیمرغ را لانه بود                                             که آن خانه از خلق بیگانه بود

 - جو فرزند را دید مویش سفید                                             بشد از جهان یکسره ناامید

- دورگردون گر دو روزی بر مراد ما نرفت                             دائما یکسان نباشد حال دوران غم مخور

 - حافظا از کنج فقر و خلوت شب های تار                                تا بود  وردت دعا و درس قرآن غم مخور

- جون که منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید                     جون تو را نوح است کشتیبان ز طوفان غم مخور

- ای نام تو بهترین سرآغاز                                                     بی نام تو نامه کی کنم باز

الف ) نقش کلماتی که خط کشیده شده را بنویسید :

      ب ) آرایه ی ادبی بیت 2 ، 5   ، 7  و 8  را بیابید .  به اختصار توضیح دهید .

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم اردیبهشت 1390ساعت 10:0  توسط جواد ذبیح نژاد عربی   |